Mirastan Feragat Sözleşmesi

I. Kavramsal Çerçeve

Mirastan feragat sözleşmesi; mirasbırakan (muris) ile müstakbel mirasçı arasında, mirasın açılmasından önce akdedilen ve mirasçının, ileride doğması muhtemel miras hakkına ilişkin beklentisinden tamamen veya kısmen vazgeçmesini konu alan, iki taraflı ve şekle tâbi bir miras sözleşmesidir.

Geçerli şekilde kurulmuş bir mirastan feragat sözleşmesi, feragat eden bakımından mirasçılık sıfatının sona ermesi sonucunu doğurur. Bu durumda feragat eden kişi, mirasın açılması ile birlikte tereke üzerinde herhangi bir miras hakkı ileri süremez.

Burada vurgulanması gereken temel husus, feragat sözleşmesinin konusunun henüz doğmamış bir miras hakkı değil, bu hakka ilişkin hukuki beklenti olduğudur. Bu niteliği sebebiyle mirastan feragat, tek taraflı irade beyanı ile değil; ancak muris ile mirasçı adayının karşılıklı ve örtüşen iradeleriyle kurulabilir.

II. Tek Taraflı Feragat Mümkün müdür?

Mirastan feragat, tek taraflı olarak gerçekleştirilemez. Mirasçının, murisin katılımı ve kabulü olmaksızın yaptığı feragat beyanları hukuken geçerli bir mirastan feragat sözleşmesi teşkil etmez.

Feragat ancak;

• mirasbırakan ile

• müstakbel mirasçının
  karşılıklı irade açıklamalarıyla ve sözleşme formunda geçerlilik kazanır.

Bu yönüyle mirastan feragat, vasiyetname ve mirastan çıkarma (ıskat) gibi tek taraflı ölüme bağlı tasarruflardan açık biçimde ayrılır.

III. Şekil Şartı

Mirastan feragat sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu sistematiği içerisinde miras sözleşmesi niteliğindedir. Bu nedenle resmî şekle tâbidir.

Uygulamada bu şekil;

• noter tarafından düzenleme şeklinde yapılmış,

• kanunun öngördüğü usul şartlarını taşıyan,

• tarafların tasarruf ehliyetinin açıkça ortaya konulduğu
  bir sözleşme ile sağlanır.

Şekil şartına aykırı olarak düzenlenen mirastan feragat sözleşmeleri geçersizliğe ve iptal taleplerine konu olabilir. Özellikle murisin sözleşmeye katılmadığı ya da işlemin adi yazılı şekilde yapıldığı durumlarda, sözleşmenin hukuki sonuç doğurması mümkün değildir.

IV. Taraflar

Mirastan feragat sözleşmesi yalnızca:

1. Mirasbırakan

2. Müstakbel mirasçı

arasında yapılabilir.

Diğer mirasçıların, eşin veya üçüncü kişilerin sözleşmeye taraf olması hukuken mümkün değildir. Bu kişiler, ancak dolaylı etkiler bakımından sözleşmenin sonuçlarından etkilenebilir.

V. Mirastan Feragat Sözleşmesinin Türleri

A. İvazlı Mirastan Feragat

İvazlı mirastan feragat sözleşmesinde, feragat eden mirasçı adayı, miras hakkına ilişkin beklentisinden vazgeçme karşılığında bir edim elde eder. Bu edim;

• para,

• taşınır veya taşınmaz mal,

• şirket payı,

• alacak hakkı

şeklinde kararlaştırılabilir.

Edimin sözleşme öncesinde ifa edilmiş olması da mümkündür. Bu durumda da ivazlı feragat sözleşmesinden söz edilir.

İvazlı feragatin en önemli hukuki sonucu, aksi sözleşmede açıkça öngörülmedikçe, feragatin altsoy bakımından da sonuç doğurmasıdır. Bu nedenle ivazlı feragat sözleşmeleri, yalnızca mevcut mirasçıyı değil, gelecek kuşakları da etkileyen ileri sonuçlar doğurur.

B. İvazsız Mirastan Feragat

İvazsız mirastan feragat sözleşmesinde ise mirasçı adayı, herhangi bir karşılık almaksızın miras hakkına ilişkin beklentisinden vazgeçmektedir.

Bu tür sözleşmelerde:

• feragat yalnızca feragat eden mirasçı bakımından sonuç doğurur,

• altsoy kural olarak mirasçılık sıfatını korur.

İvazsız feragat sözleşmeleri, uygulamada irade sakatlığı iddialarına daha açık olduğundan, sözleşmenin kurulma sürecinin ve taraf iradelerinin son derece açık ve tereddütsüz biçimde ortaya konulması gerekir.

VI. Kısmi Mirastan Feragat

Mirastan feragat sözleşmesi, miras hakkının tamamı bakımından yapılabileceği gibi kısmi olarak da düzenlenebilir.

Kısmi feragat hallerinde;

• feragatin hangi orana,

• hangi değere,

• hangi pay hesaplama yöntemine
  ilişkin olduğu açıkça belirlenmelidir.

Aksi hâlde feragat sözleşmesi, uygulamada miras paylarının belirlenmesi aşamasında uyuşmazlıklara zemin hazırlayabilir.

VII. Mirastan Feragat Sözleşmesinin İptali ve Geçersizlik Halleri

Mirastan feragat sözleşmesi, her sözleşme gibi belirli hukuki denetimlere tabidir. Aşağıdaki hallerde iptal veya geçersizlik gündeme gelebilir:

• Şekil şartına aykırılık

• Hata

• Hile

• İkrah (korkutma)

• Gabin

• Ehliyetsizlik

• Taraf teşkilinin sağlanmamış olması

• Kurucu unsurların yokluğu

• Tanık olamayacak kişilerin huzurunda düzenlenmiş olması

Özellikle irade sakatlığına dayalı iptal davalarında, hak düşürücü sürenin başlangıcı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir ve çoğu zaman uyuşmazlığın merkezini oluşturur.

Mirastan feragat sözleşmeleri, yüzeysel metinler ile geçiştirilebilecek işlemler değildir. Bu sözleşmeler;

• miras hukuku,

• borçlar hukuku,

• tenkis hükümleri,

• muris muvazaası riski,

• aile içi denge politikaları

birlikte değerlendirilerek ele alınmalıdır.

IX. Seçilmiş İçtihatlar – Uygulama Notları

1. Mirastan Feragat Sözleşmesinin Korkutma (İkrah) Nedeniyle İptaline İlişkin Bölge Adliye Mahkemesi Kararı

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi
7. Hukuk Dairesi
Esas: 2018/2482
Karar: 2019/625
Karar Tarihi: 04.04.2019

Kararın Konusu

Mirastan feragat sözleşmesinin; korkutma (ikrah), hata, hile ve gabin nedenlerine dayanılarak iptal edilip edilemeyeceği ile hak düşürücü sürenin başlangıç anının nasıl belirleneceği.

Hukuki Değerlendirme

Somut olayda, muris ile davacılar arasında noterlikçe düzenlenen bir mirastan feragat sözleşmesi bulunmaktadır. İlk derece mahkemesi, davanın sözleşme tarihinden itibaren hak düşürücü sürenin geçtiği gerekçesiyle reddine karar vermiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi ise;

• korkutmanın sözleşme tarihinde değil, korkutmanın fiilen ortadan kalktığı tarihte sona ereceğini,

• bu tarihin tespit edilmeden hak düşürücü süreden söz edilemeyeceğini,

• taraf delillerinin toplanıp değerlendirilmesinin zorunlu olduğunu

belirterek, ilk derece mahkemesi kararını usul ve yasaya aykırı bulmuş ve kaldırmıştır.

Ortaya Konulan İlke

Mirastan feragat sözleşmelerinde ikrah iddiasına dayalı iptal davalarında, hak düşürücü sürenin başlangıcı sözleşme tarihi değil, korkutmanın ortadan kalktığı tarihtir. Mahkeme, bu hususu resen ve delillerle birlikte değerlendirmek zorundadır.

(TMK m. 528, 533, 534 – TBK m. 37–39 – HMK m. 353)

2. Murisin Katılmadığı Mirastan Feragat Sözleşmesinin Geçersizliğine İlişkin Yargıtay Kararı

T.C. Yargıtay
2. Hukuk Dairesi
Esas: 1992/8409
Karar: 1992/9487
Karar Tarihi: 12.10.1992

Kararın Konusu

Mirasbırakanın taraf olmadığı bir mirastan feragat sözleşmesinin hukuki geçerliliği.

Hukuki Değerlendirme

Yargıtay kararında açıkça vurgulandığı üzere;
mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile mirasçı arasında yapılan ve iki taraflı nitelik taşıyan bir sözleşmedir. Murisin sözleşmeye katılmadığı bir işlem, mirastan feragat sözleşmesi olarak kabul edilemez.

Somut olayda murisin sözleşmede taraf olmaması nedeniyle, resmî şekil şartı yerine getirilmemiş sayılmış ve sözleşme geçersiz kabul edilmiştir.

Ortaya Konulan İlke

Mirastan feragat sözleşmesinin kurucu unsurlarından biri murisin bizzat taraf olmasıdır. Murisin katılmadığı bir feragat metni, şeklen ve esasen geçersizdir.

(11.02.1959 tarihli 16/14 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı doğrultusunda)

3. Mirastan Feragat Nedeniyle Mirasçılık Sıfatının Kaybı ve Mirasçılık Belgesine Yansıtılması

T.C. Yargıtay
14. Hukuk Dairesi
Esas: 2015/2892
Karar: 2015/10280
Karar Tarihi: 13.11.2015

Kararın Konusu

Mirastan feragat eden kişinin mirasçılık belgesinde nasıl gösterileceği ve feragat edilen payın akıbeti.

Hukuki Değerlendirme

Somut olayda, mirasçılardan biri mirastan feragat etmiş olmasına rağmen, düzenlenen mirasçılık belgesinde bu husus açıkça gösterilmemiştir.

Yargıtay;

• mirastan feragat eden kişinin mirasçılık sıfatını kaybettiğini,

• bu durumun mirasçılık belgesinde açıkça belirtilmesi gerektiğini,

• feragat edilen payın kime veya kimlere intikal ettiğinin de gösterilmesinin zorunlu olduğunu

belirterek yerel mahkeme kararını bozmuştur.

Ortaya Konulan İlke

Mirastan feragat, yalnızca maddi paylaşımı değil, mirasçılık sıfatını da ortadan kaldırır. Bu sonuç, mirasçılık belgesinde açık ve tereddüde yer vermeyecek biçimde gösterilmelidir.

(TMK m. 598, 605, 611)

Editoryal Not:

Bu kararlar birlikte değerlendirildiğinde; mirastan feragat sözleşmelerinin şekil, irade, taraf teşkili ve sonuçlarının belgelere yansıtılması bakımından yüksek bir teknik hassasiyet gerektirdiği açıktır. Uygulamada yapılan küçük usul hataları, sözleşmenin bütünüyle geçersiz sayılmasına veya yıllar sonra iptaline yol açabilmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Mirastan feragat sözleşmesi mirasın açılmasından sonra yapılabilir mi?

Hayır. Mirastan feragat sözleşmesi, miras açılmadan önce yapılabilen bir miras sözleşmesidir. Mirasın açılmasından sonra yapılan irade açıklamaları, hukuken mirastan feragat değil; ancak miras payının devri, reddi veya tasfiyeye ilişkin işlemler kapsamında değerlendirilebilir.

Mirastan feragat ile mirasın reddi arasındaki temel fark nedir?

Mirastan feragat, muris hayattayken yapılan ve ileride doğacak miras hakkına ilişkin beklentiyi ortadan kaldıran bir sözleşmedir.
Mirasın reddi ise miras açıldıktan sonra, mirasçının mevcut miras hakkını kabul etmeyerek hukuken geri çevirmesidir. Zaman, hukuki sonuç ve taraf yapısı bakımından bu iki kurum birbirinden tamamen ayrıdır.

Mirastan feragat eden kişi saklı pay iddiasında bulunabilir mi?

Geçerli bir mirastan feragat sözleşmesi mevcutsa, feragat eden kişi saklı pay dahil olmak üzere mirasçılık sıfatından doğan tüm haklarını kaybeder. Ancak sözleşmenin iptali veya geçersizliği ileri sürülürse, saklı pay iddiası yeniden gündeme gelebilir.

İvazlı mirastan feragat sözleşmesi altsoyu da bağlar mı?

Türk Medeni Kanunu uyarınca, ivazlı mirastan feragat, sözleşmede aksine açıkça hüküm bulunmadıkça feragat edenin altsoyu bakımından da sonuç doğurur. Bu nedenle ivazlı feragat sözleşmeleri, yalnızca mevcut mirasçıyı değil, gelecek kuşakları da etkileyen niteliktedir.

İvazsız mirastan feragat halinde altsoyun durumu nedir?

İvazsız mirastan feragatte, kural olarak yalnızca feragat eden mirasçı mirasçılık sıfatını kaybeder. Altsoy, yasal mirasçılık hakkını muhafaza eder. Ancak sözleşme metninin içeriği bu sonucun belirlenmesinde kritik rol oynar.

Mirastan feragat sözleşmesi kısmi olarak düzenlenebilir mi?

Evet. Mirastan feragat, mirasın tamamı bakımından yapılabileceği gibi belirli bir oran, belirli bir değer veya belirli bir pay ile sınırlı olarak da düzenlenebilir. Kısmi feragatlerde, hesaplama yöntemi ve kapsamın açıkça belirlenmesi zorunludur.

Mirastan feragat sözleşmesi sonradan iptal edilebilir mi?

Şekil şartına aykırılık, hata, hile, korkutma (ikrah), gabin veya ehliyetsizlik gibi nedenlerin varlığı halinde mirastan feragat sözleşmesinin iptali veya geçersizliği talep edilebilir. Özellikle irade sakatlığı iddialarında hak düşürücü süre ve ispat rejimi belirleyici niteliktedir.

Mirastan feragat mirasçılık belgesine nasıl yansır?

Mirastan feragat eden kişinin mirasçılık sıfatını kaybettiği, mirasçılık belgesinde açıkça gösterilmelidir. Ayrıca feragat edilen payın kime veya kimlere intikal ettiği de belgede belirtilmelidir. Aksi hâlde mirasçılık belgesi hukuka aykırı kabul edilir.

Sorumluluk Reddi Beyanı

Bu makalede yer alan açıklamalar, Türk Medeni Kanunu ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Metin içeriği; somut olayın özellikleri, tarafların hukuki durumu ve delil yapısı dikkate alınmaksızın hazırlanmış olup hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımamaktadır.

Her miras uyuşmazlığı, kendine özgü maddi ve hukuki koşullar içerir. Bu nedenle burada yer alan bilgiler, herhangi bir gerçek veya tüzel kişi bakımından doğrudan uygulanabilir kabul edilmemeli; profesyonel hukuki değerlendirme yerine kullanılmamalıdır.

Telif Hakkı ve Kullanım Uyarısı

İşbu makalenin tüm metin içeriği, başlık yapısı ve editoryal kurgusu Tercan Avukatlık & Danışmanlık’a aittir. Yazılı iznimiz olmaksızın;

• kısmen veya tamamen kopyalanması,

• çoğaltılması,

• başka mecralarda yayımlanması,

• ticari veya tanıtım amaçlı kullanılması

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında hukuka aykırılık teşkil eder.

Mirastan feragat sözleşmesi, mirastan feragat avukatı, mirastan vazgeçme sözleşmesi, ivazlı mirastan feragat, ivazsız mirastan feragat, İstanbul miras avukatı