Vasiyetnamenin İptali Davası – Hangi Durumlarda Açılır, Ne Zaman Reddedilir?
Vasiyetnamenin iptali davası, miras hukukunda en sık yanlış açılan ve bu nedenle en çok kaybedilen davalardan biridir. Çünkü her adaletsiz görünen vasiyetname iptal edilebilir değildir; her hukuka aykırılık da iptal sebebi oluşturmaz.
Uygulamada sorun, çoğu mirasçının iptal davası ile tenkis davasını karıştırması ve dosyanın daha baştan yanlış zemine oturtulmasıdır. Bu yazı, vasiyetnamenin iptali davasının nerede kazanıldığını, nerede kesin kaybedildiğini net biçimde ortaya koymak için hazırlanmıştır.
Vasiyetname Nedir?
Vasiyetname; miras bırakanın, ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere yaptığı, tek taraflı ve ölüme bağlı bir tasarruftur. Miras bırakan, vasiyetname ile:
-
Yasal mirasçılarını bertaraf edebilir,
-
Bir kişiyi mirasçı atayabilir,
-
Belirli bir malı veya hakkı belirli bir kişiye bırakabilir,
-
Bazı mirasçıları mirastan çıkarabilir.
Ancak bu serbesti sınırsız değildir. Şekle, ehliyete ve iradeye ilişkin ağır aykırılıklar varsa vasiyetname iptal edilebilir.
Vasiyetname Türleri
Türk Medeni Kanunu’na göre üç tür vasiyetname vardır:
1-Resmî Vasiyetname
Resmî memur (çoğunlukla noter) tarafından, iki tanık huzurunda düzenlenir. Uygulamada iptali en zor vasiyetname türüdür.
2-El Yazılı Vasiyetname
Tamamı miras bırakanın el yazısı ile yazılmalı, tarih içermeli ve imzalanmalıdır. Uygulamada en çok iptal edilen vasiyetname türüdür.
3-Sözlü Vasiyetname
Olağanüstü hâllerde, iki tanığa sözlü beyanla yapılır. Pratikte yüksek riskli ve çoğu zaman geçici niteliktedir.
Vasiyetnamenin İptali Nedir?
Vasiyetnamenin iptali; şekil, ehliyet veya irade sakatlığı nedeniyle vasiyetnamenin hukuki sonuç doğurmasının tamamen veya kısmen ortadan kaldırılmasıdır. İptal davası açılmadığı sürece, hukuken sakat bir vasiyetname dahi geçerliliğini sürdürür.
Vasiyetnamenin İptali Sebepleri Nelerdir?
Uygulamada iptal sebepleri dört ana başlıkta toplanır:
▪️ 1. Tasarruf Ehliyeti Yokluğu
Vasiyetname düzenlendiği sırada miras bırakan:
-
Ayırt etme gücüne sahip değilse,
-
Akıl sağlığı yerinde değilse,
-
İleri derecede algı bozukluğu varsa,
iptal sebebi gündeme gelir.
Önemli:
Yaşlılık tek başına iptal sebebi değildir. Hastalık, ilaç kullanımı ve tıbbi kayıtlar birlikte değerlendirilir.
▪️ 2. İrade Sakatlığı
Vasiyetname;
-
Yanılma,
-
Aldatma,
-
Korkutma,
-
Zorlama
altında düzenlenmişse iptal edilebilir.
Uygulamada kritik hata:
“Kandırdılar” iddiası soyut anlatımla ispatlanamaz. Somut olay, tanık ilişkileri ve zamanlama esastır.
▪️ 3. Hukuka veya Ahlaka Aykırılık
Vasiyetnamenin içeriği açıkça:
-
Hukuka,
-
Kamu düzenine,
-
Genel ahlaka
aykırı ise iptal gündeme gelir.
Yargı, ahlaka aykırılığı dar yorumlar. Her haksız görünen düzenleme iptal edilmez.
▪️ 4. Şekil Şartlarına Aykırılık
Vasiyetname:
-
Tarihsiz,
-
İmzasız,
-
Tanık şartı eksik,
-
El yazısı değilse
iptal edilir.
El yazılı vasiyetnamelerde tek eksik unsur bile davayı bitirir.
Vasiyetnamenin İptali ile Tenkis Davası Karıştırılmamalıdır
Bu, uygulamadaki en büyük stratejik hatadır.
-
Vasiyetname geçerli ama saklı payı ihlal ediyorsa → Tenkis davası
-
Vasiyetname şeklen veya irade yönünden sakatsa → İptal davası
Yanlış dava açılırsa:
-
Dava reddedilir,
-
Süreler kaçırılır,
-
Hak geri dönülmez şekilde kaybedilir.
Vasiyetnamenin İptalini Kimler İsteyebilir?
Menfaati bulunan:
-
Yasal mirasçılar,
-
Vasiyet alacaklıları
iptal davası açabilir. Her mirasçı otomatik olarak bu davayı açamaz; hukuki yarar aranır.
Vasiyetnamenin İptali Davasında Süreler
-
İptal sebebi ve vasiyetname öğrenildikten sonra: 1 yıl
-
Her hâlükârda vasiyetnamenin açılmasından itibaren: 10 yıl
-
Davalı kötü niyetliyse: 20 yıl
Süreler hak düşürücüdür. Kaçırılırsa dava dinlenmez.
Vasiyetnamenin İptali Davası Ne Zaman Kaybedilir?
Açık konuşalım:
-
Sağlık kaydı yoksa,
-
Tanıklar dolaylıysa,
-
İddialar soyutsa,
-
Asıl sorun saklı pay ihlaliyse,
-
Dava yanlış hukuki sebebe dayanıyorsa,
bu dava kaybedilir. Mahkeme, “adalet duygusuna” değil, ispat gücüne bakar. Ama adalet duygusu da her mahkemede destekleyicidir.
Dava Açmadan Önce Kontrol Listesi
Dava açılmadan önce şu sorular net cevaplanmalıdır:
-
Vasiyetname türü nedir?
-
İptal mi, tenkis mi doğru yol?
-
Sağlık ve hastane kayıtları var mı?
-
Tanıklar doğrudan mı?
-
Zamanaşımı süresi doldu mu?
-
Alternatif dava stratejisi hazır mı?
Bu kontrol yapılmadan açılan dava, çoğu zaman baştan kaybedilir.
Sonuç
Vasiyetnamenin iptali davası;
-
Teknik,
-
Delile dayalı,
-
Strateji gerektiren
bir dava türüdür. Bu süreçte yapılacak tek hata, geri dönüşü olmayan hak kayıplarına yol açar. Dosyanın, daha baştan doğru zeminde ve doğru dava türüyle kurulması gerekir.
