Vasiyetnamenin Tenkisi

Vasiyetnamenin tenkisi, hukuken geçerli bir vasiyetnamenin saklı paylı mirasçıların kanunen korunan miras haklarını aşan bölümünün azaltılmasıdır.

Buradaki temel ayrım son derece önemlidir.

Vasiyetnamenin tenkisinde:

“Vasiyetname geçersizdir.”

denilmez.

Aksine, vasiyetname geçerli olabilir; ancak mirasbırakan vasiyetname ile serbestçe tasarruf edebileceği miktarı aşmış olabilir.

Bu durumda vasiyetname tamamen ortadan kaldırılmaz.

Kural olarak yalnız:

saklı payları ihlal eden bölüm

tenkis edilir.

Bu nedenle vasiyetnamenin iptali ile vasiyetnamenin tenkisi birbirinden tamamen farklı iki hukuki kurumdur.

Vasiyetnamenin Tenkisi Nedir?

Türk Medeni Kanunu m.560 uyarınca saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini isteyebilirler.

Vasiyetname bir ölüme bağlı tasarruftur.

Bu nedenle mirasbırakan vasiyetnameyle;

• belirli bir taşınmazı,

• para veya başka bir malı,

• malvarlığının belirli bölümünü veya

• mirasının tamamını ya da bir oranını

başka kişilere bırakmış olabilir.

Ancak bu tasarruflar saklı payları ihlal ediyorsa tenkis gündeme gelir.

Temel kural:

Mirasbırakan vasiyetname yapmakta özgürdür; ancak saklı paylı mirasçıların kanunen korunan bölümünü aşamaz.

Vasiyetnamenin Tenkisi ile Tenkis Davası Aynı mı?

Vasiyetnamenin tenkisi, genel tenkis davasının ölüme bağlı tasarruflara ilişkin özel görünümüdür.

Ana tenkis davasında;

• sağlararası kazandırmalar,

• bağışlar,

• geçmiş servet aktarımları,

• tenkise tabi tasarrufların sırası,

• TMK m.565 kapsamında kazandırmalar

gibi daha geniş bir alan incelenir.

Bu sayfanın konusu ise yalnız:

vasiyetnamenin saklı payı ihlal etmesi

durumudur.

Tenkis hukukunun tamamı, sabit tenkis oranı, hesaplama ve sağlararası kazandırmalar için Tenkis Davası başlıklı ana rehberimiz incelenebilir.

Vasiyetname Mutlaka Tenkise Tabi midir?

Her vasiyetname fiilen tenkis edilmez.

Ancak vasiyetname bir ölüme bağlı tasarruf olduğundan, mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmını aştığı ölçüde tenkise tabidir.

Burada sağlararası kazandırmalardaki gibi ayrıca:

“Bu vasiyetname saklı pay kurallarını etkisiz bırakmak amacıyla mı yapıldı?”

şeklinde TMK m.565/4 anlamında özel bir kast araştırılması gerekmez.

Önemli olan:

1. Vasiyetnamenin ölüme bağlı tasarruf olması,

2. Saklı paylı mirasçı bulunması,

3. Bu mirasçının saklı payının karşılanmamış olmasıdır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi de vasiyetnamenin sağlararası tasarruf olmadığını ve TMK m.565/3 kapsamında değerlendirilemeyeceğini açık biçimde belirtmiştir.

Yargıtay'ın Vasiyetnamenin Tenkisi Konusundaki Önemli Ayrımı

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2024/4467 E., 2024/5898 K. sayılı kararında mahkemenin vasiyetnameyi sağlararası kazandırma kabul ederek TMK m.565 kapsamında değerlendirmesi hatalı bulunmuştur.

Yargıtay'ın yaklaşımına göre:

Vasiyetname ölüme bağlı tasarruftur.

Dolayısıyla tasarruf nisabını aşan vasiyetname bakımından sağlararası kazandırmalarda aranan saklı payı ihlal kastı araştırılmaz.

Bu ayrım önemlidir.

Çünkü vasiyetnamenin tenkisi davasını:

“Mirasbırakan beni mirastan mahrum bırakmak istedi mi?”

sorusuna indirgemek doğru değildir.

Mirasbırakan hiçbir kötü niyet taşımamış dahi olabilir.

Ancak yaptığı vasiyet objektif olarak saklı payı ihlal ediyorsa tenkis gündeme gelebilir.

Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?

Güncel Türk hukukunda saklı paylı mirasçılar;

• altsoy,

• anne ve baba,

• sağ kalan eştir.

Kardeşlerin saklı payı bulunmamaktadır.

Dolayısıyla bir kişinin vasiyetnameden hiç pay almaması tek başına tenkis davası açabileceği anlamına gelmez.

Önce kişinin saklı paylı mirasçı olup olmadığı belirlenmelidir.

Mirasçı türleri için Mirasçı Nedir? başlıklı yazımız incelenebilir.

Vasiyetname ile Bütün Malvarlığı Tek Kişiye Bırakılabilir mi?

Mirasbırakan vasiyetnameyle malvarlığının tamamı hakkında tasarrufta bulunabilir.

Ancak saklı paylı mirasçıları varsa tasarruf özgürlüğü sınırlıdır.

Örneğin mirasbırakan:

“Bütün malvarlığımı arkadaşıma bırakıyorum.”

şeklinde vasiyetname düzenleyebilir.

Vasiyetnamenin bu nedenle kendiliğinden geçersiz olması gerekmez.

Ancak geride saklı paylı çocukları veya eşi bulunuyorsa, onların saklı paylarını aşan bölüm bakımından tenkis gündeme gelebilir.

Dolayısıyla doğru hukuki sonuç çoğu zaman:

“Vasiyetname tamamen geçersizdir.”

değil;

“Vasiyetname saklı payları aşan ölçüde tenkis edilir.”

şeklindedir.

Vasiyetname ile Bir Çocuğa Her Şey Bırakılabilir mi?

Mirasbırakan çocuklarından birini diğerlerinden daha fazla mirasçı yapabilir.

Türk hukukunda çocuklar arasında mutlak eşit davranma zorunluluğu yoktur.

Ancak diğer çocukların saklı paylarının korunması gerekir.

Örneğin mirasbırakan:

“Bütün taşınmazlarımı oğlum A'ya bırakıyorum.”

diyebilir.

Diğer çocuğun yasal miras payının tamamını alamaması tek başına vasiyetnameyi geçersiz yapmaz.

Ancak diğer çocuğun saklı payının altına düşülmüşse tenkis talebi doğabilir.

Bu ayrım çok önemlidir:

Yasal miras payının azalması ile saklı payın ihlal edilmesi aynı şey değildir.

Vasiyetnamenin Tenkisi Nasıl Hesaplanır?

Önce bütün tereke belirlenir.

Yalnız vasiyetnameye konu taşınmaza bakılmaz.

Hesaplamada genel olarak;

1. Mirasbırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı,

2. Borçları,

3. Kanunen hesaba eklenmesi gereken kazandırmalar,

4. Yasal miras payları,

5. Saklı paylar,

6. Tasarruf edilebilir kısım,

7. Vasiyetnameyle yapılan kazandırmalar

belirlenir.

Böylece vasiyetnamenin tasarruf edilebilir kısmı ne ölçüde aştığı ortaya çıkar.

Vasiyetnamenin Tenkisi Hesaplama Örneği

Mirasbırakanın;

• eşi,

• iki çocuğu

bulunduğunu varsayalım.

Tenkise esas net tereke:

16.000.000 TL

olsun.

Mirasbırakan vasiyetnamesiyle 16.000.000 TL değerindeki tek taşınmazını üçüncü kişiye bırakmış olsun.

Eşin Yasal Miras Payı

Eş altsoy ile birlikte mirasçı olduğundan:

1/4 = 4.000.000 TL

Çocukların Yasal Miras Payları

Kalan 12.000.000 TL iki çocuk arasında paylaşılır.

Her çocuk:

6.000.000 TL

yasal miras payına sahiptir.

Saklı Paylar

Eşin saklı payı, altsoy ile birlikte mirasçı olduğundan yasal miras payının tamamıdır:

4.000.000 TL

Her çocuğun saklı payı yasal miras payının yarısıdır:

3.000.000 TL

İki çocuğun toplam saklı payı:

6.000.000 TL

Toplam korunması gereken saklı pay:

10.000.000 TL

Mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği miktar:

16.000.000 - 10.000.000 = 6.000.000 TL

Dolayısıyla basitleştirilmiş örnekte mirasbırakan üçüncü kişiye 16.000.000 TL'lik taşınmaz bırakmış olsa da bunun yalnız 6.000.000 TL'lik kısmı tasarruf edilebilir alanda kalmaktadır.

Kalan 10.000.000 TL, saklı payların karşılanması için tenkis hesabının konusunu oluşturur.

Gerçek dava bakımından diğer mallar, borçlar, kazandırmalar ve her davacının bireysel saklı pay açığı ayrıca hesaplanmalıdır.

Vasiyetnameye Konu Ev Bölünemiyorsa Ne Olur?

Vasiyetnamenin tenkisinde en önemli özel hükümlerden biri Türk Medeni Kanunu m.564'tür.

Belirli mal vasiyeti bir taşınmaz gibi değerinde önemli azalma olmaksızın bölünemeyecek bir mala ilişkin olabilir.

Örneğin:

“Kadıköy'deki dairemi X'e bırakıyorum.”

vasiyeti yapılmış olabilir.

Dairenin belirli oranlarda fiziken bölünmesi mümkün değildir.

Bu durumda kanun vasiyet alacaklısına seçim hakkı tanır.

Vasiyet alacaklısı;

• tenkis edilmesi gereken bölümün değerini ödeyerek malın tamamını almayı veya

• tasarruf edilebilir kısma karşılık gelen para değerini almayı

tercih edebilir.

Dolayısıyla:

“Saklı pay %40 ihlal edildi; tapunun mutlaka %40'ı mirasçıya geçer.”

şeklinde otomatik bir sonuç yoktur.

Sabit Tenkis Oranı Vasiyetnamede Neden Önemlidir?

Bölünemeyen belirli mal vasiyetlerinde önce sabit tenkis oranı hesaplanır.

Örneğin tenkise konu taşınmazın ölüm tarihi itibarıyla hesap değeri:

16.000.000 TL

tenkis edilmesi gereken miktar:

10.000.000 TL

ise basitleştirilmiş olarak sabit tenkis oranı:

10 / 16 = %62,5

olarak ortaya çıkar.

Bu oran daha sonra TMK m.564'teki seçim hakkının sonucuna göre ekonomik hesabın temelini oluşturabilir.

Sabit tenkis oranı ve karar tarihi rayiçleri hakkında ayrıntılı açıklama Tenkis Davası sayfamızda yer almaktadır.

Karar Tarihindeki Taşınmaz Değeri Neden Önemlidir?

Türk Medeni Kanunu m.564, tasarruf konusu malın vasiyet alacaklısında kalması halinde ödenecek bedelin belirlenmesinde karar günündeki değer sistemini benimsemektedir.

Bu özellikle taşınmaz fiyatlarının dava süresince önemli ölçüde değiştiği durumlarda kritik hale gelir.

Örneğin ölüm tarihinde 16 milyon TL olan taşınmaz dava sonunda 30 milyon TL değerine ulaşmış olabilir.

Bu durumda yalnız eski değer üzerinden hesap yapmak gerçek ekonomik sonucu yansıtmayabilir.

Bu nedenle vasiyetnamenin tenkisi davalarında;

hangi değerleme tarihinin hangi hesap aşamasında kullanıldığı

bilirkişi raporunda ayrıca kontrol edilmelidir.

Vasiyetnamenin İptali ile Tenkisi Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki dava uygulamada çok sık birbirine karıştırılır.

Vasiyetnamenin İptalinde

Davacı vasiyetnamenin hukuken geçersiz olduğunu ileri sürer.

Örneğin;

• mirasbırakanın ehliyetsiz olması,

• yanılma, aldatma veya korkutma,

• tasarrufun hukuka veya ahlaka aykırı olması,

• şekil şartlarına uyulmaması

iptal sebebi olabilir.

Vasiyetnamenin Tenkisinde

Vasiyetnamenin geçerli olduğu kabul edilebilir.

Sorun, vasiyetnamenin saklı payları aşmasıdır.

Dolayısıyla:

İptal = vasiyetnamenin geçerliliği

Tenkis = geçerli vasiyetnamenin miktarı

üzerindeki uyuşmazlıktır.

Vasiyetnamenin geçerliliğine ilişkin ayrıntılı bilgi için Vasiyetname İptali başlıklı yazımız incelenebilir.

Vasiyetnamenin İptali ve Tenkisi Aynı Davada İstenebilir mi?

Evet, somut olayın özelliklerine göre talepler terditli biçimde ileri sürülebilir.

Örneğin davacı:

“Öncelikle vasiyetname ehliyetsizlik nedeniyle iptal edilsin; mahkeme vasiyetnameyi geçerli kabul ederse saklı payım oranında tenkis uygulansın.”

şeklinde hukuki kurgu oluşturabilir.

Yargıtay önüne gelen çok sayıda uyuşmazlık da bu yapıdadır.

Bu yöntem özellikle vasiyetnamenin geçerliliğinin tartışmalı olduğu ancak geçerli sayılması halinde de saklı pay ihlalinin bulunduğu durumlarda önemlidir.

İptal Talebi Reddedilirse Tenkis Talebi de Reddedilir mi?

Hayır.

Bu da önemli bir ayrımdır.

Mahkeme:

“Vasiyetname hukuken geçerlidir.”

sonucuna ulaşabilir.

Ancak bu durum vasiyetnamenin saklı paylara uygun olduğu anlamına gelmez.

Nitekim Yargıtay'ın vasiyetnamenin iptali reddedildikten sonra tenkis talebinin ayrıca incelenmesi gerektiğine ilişkin uygulaması bulunmaktadır.

Dolayısıyla:

Vasiyetnamenin geçerli olması tenkis talebini ortadan kaldırmaz.

Vasiyetname ile Mirasçı Atamak ve Belirli Mal Bırakmak Aynı Şey midir?

Hayır.

Bu ayrım vasiyetnamenin tenkisi bakımından oldukça önemlidir.

Mirasçı Atama

Mirasbırakan bir kişiyi terekenin tamamına veya belirli oranına mirasçı olarak atayabilir.

Örneğin:

“Mirasımın yarısı X'e kalsın.”

Atanmış mirasçı, külli halefiyet sistemi içerisinde mirasçı sıfatı kazanır.

Belirli Mal Vasiyeti

Mirasbırakan belirli bir malı bir kişiye bırakabilir.

Örneğin:

“Fenerbahçe'deki dairemi X'e bırakıyorum.”

Burada kişi kural olarak terekenin tamamının mirasçısı olmaz; belirli malın kendisine verilmesini talep eden vasiyet alacaklısı konumunda olabilir.

Bu ayrım tenkis sonucunun nasıl uygulanacağını da etkileyebilir.

Özellikle TMK m.564'teki bölünemeyen mal sistemi, belirli mal vasiyeti bakımından önem taşır.

Yargıtay'ın 2026 tarihli kararlarında dahi bir tasarrufun belirli mal vasiyeti mi yoksa mirasçı atama mı olduğunun hukuki sonuçları tartışılmaya devam etmektedir.

“Bütün Mallarımı X'e Bırakıyorum” Mirasçı Atama mı Vasiyet mi?

Tasarrufun adı tek başına belirleyici değildir.

Mirasbırakan metinde:

“Vasiyet ediyorum.”

kelimesini kullanmış olsa bile yapılan tasarrufun hukuki niteliği içeriğine göre belirlenir.

Bütün tereke veya terekenin belirli oranı bırakılmışsa mirasçı atama, yalnız belirli bir mal bırakılmışsa belirli mal vasiyeti gündeme gelebilir.

Dolayısıyla vasiyetname yorumlanırken yalnız kelimelere değil, mirasbırakanın gerçek iradesine ve tasarrufun yapısına bakılmalıdır.

Vasiyetnameyle Saklı Paylı Mirasçıya Fazladan Mal Bırakılırsa Ne Olur?

Vasiyetnamenin lehtarı kendisi de saklı paylı mirasçı olabilir.

Örneğin mirasbırakan üç çocuğundan birine ayrıca bir taşınmaz bırakmış olabilir.

TMK m.561 uyarınca saklı pay sahibi mirasçıya yapılan kazandırmanın, onun kendi saklı payını aşan bölümü tenkis hesabında dikkate alınır.

Bu nedenle:

“Vasiyetname çocuğa yapılmışsa tenkis olmaz.”

şeklinde bir kural yoktur.

Saklı paylı mirasçı hem kendi saklı payını korur hem de fazladan aldığı kazandırmanın tasarruf sınırını aşan bölümü bakımından tenkisle karşılaşabilir.

Birden Fazla Vasiyet Varsa Hangisi Tenkis Edilir?

Türk Medeni Kanunu m.563 uyarınca mirasbırakanın iradesinden aksi anlaşılmadıkça ölüme bağlı tasarruflarla elde edilen kazandırmalar orantılı olarak tenkis edilir.

Dolayısıyla örneğin mirasbırakan;

• X'e 4 milyon TL,

• Y'ye 6 milyon TL,

• Z'ye 10 milyon TL

değerinde vasiyetlerde bulunmuşsa, saklı pay açığı doğrudan rastgele seçilen tek bir kişiye yüklenmez.

Ölüme bağlı tasarrufların kanuni tenkis sistemi uygulanır.

Ayrıca mirasbırakanın vasiyetnamede farklı bir irade ortaya koyup koymadığı da değerlendirilmelidir.

Mirasbırakan “Önce Şu Vasiyet Yerine Getirilsin” Diyebilir mi?

Mirasbırakan vasiyetleri arasında öncelik sırası oluşturabilir.

Tenkis sistemi uygulanırken mirasbırakanın tasarrufta açık biçimde ortaya koyduğu irade önem taşıyabilir.

Bu nedenle vasiyetname yalnız:

“Kime ne bırakılmış?”

diye değil;

“Mirasbırakan kazandırmalar arasında bir öncelik veya farklı tenkis iradesi belirlemiş mi?”

sorusuyla da incelenmelidir.

Vasiyetnameyle Kazandırma Alan Kişi Başka Vasiyetleri Yerine Getirmekle Yükümlüyse Ne Olur?

TMK m.563 bu konuda özel bir düzenleme içermektedir.

Ölüme bağlı tasarrufla kazandırma alan kişi aynı zamanda başka vasiyetleri yerine getirmekle yükümlüyse, kendi kazandırması tenkis edildiğinde kural olarak kendisine yüklenen vasiyet borçlarının da aynı oranda tenkisini isteyebilir.

Bu ayrıntı özellikle karmaşık ve çok sayıda kazandırma içeren vasiyetnamelerde önemlidir.

Örneğin mirasbırakan:

“Binayı A'ya bırakıyorum; ancak A, B'ye 3 milyon TL ödesin.”

şeklinde bir düzenleme yapmış olabilir.

A'nın kazandırması tenkis edildiğinde B'ye ilişkin yükümlülüğün akıbeti de ayrıca değerlendirilmelidir.

Vasiyetnamenin Tenkisi Davası Kime Karşı Açılır?

Dava, vasiyetnameden kazandırma elde eden kişiye veya kişilere yöneltilir.

Bu kişi;

• atanmış mirasçı,

• başka bir yasal mirasçı,

• vasiyet alacaklısı,

• aile dışından üçüncü kişi,

• tüzel kişi

olabilir.

Birden fazla vasiyet lehtarı bulunması halinde her birinin hukuki konumu ve tenkis kapsamı ayrıca değerlendirilir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2024/4467 E., 2024/5898 K. sayılı kararında tenkis davalıları bakımından mecburi dava arkadaşlığı ve müteselsil sorumluluk bulunmadığı da vurgulanmıştır.

Bu nedenle:

“Bir vasiyet lehtarından saklı pay açığının tamamını isterim.”

şeklinde genel bir sistem yoktur.

Vasiyetnamenin Tenkisi Davasını Kim Açabilir?

Saklı payının karşılığını alamayan saklı paylı mirasçı tenkis davası açabilir.

Davacı açısından temel olarak iki şey araştırılır:

1. Saklı paylı mirasçı mı?

2. Saklı payının karşılığını gerçekten alamadı mı?

Mirasbırakanın vasiyetnameyle davacıya hiç mal bırakmamış olması tek başına yeterli değildir.

Davacı başka tereke mallarından saklı payının tamamını alabiliyorsa tenkis gerekmeyebilir.

Vasiyetnamenin Tenkisi İçin Bütün Tereke Neden Araştırılmalıdır?

Çünkü saklı pay ihlali yalnız vasiyetnameye konu mala bakılarak belirlenemez.

Örneğin mirasbırakan 10 milyon TL değerindeki evini üçüncü kişiye vasiyet etmiş olabilir.

Ancak geride ayrıca:

• 20 milyon TL banka parası,

• başka taşınmazlar,

• şirket hisseleri

bırakmışsa saklı paylar zaten karşılanıyor olabilir.

Tersine, vasiyetnameye konu mal küçük görünse bile geride başka tereke bulunmaması halinde saklı pay ihlali doğabilir.

Yargıtay'ın güncel uygulaması da tenkis hesabında terekenin eksiksiz belirlenmesine özel önem vermektedir. Eksik banka kayıtları, eksik tapu araştırması veya yanlış bilirkişi hesabı bozma nedeni yapılabilmektedir.

Uygulama Notu

Vasiyetnamenin tenkisi dosyasında en büyük hata:

“Vasiyet edilen mal 15 milyon TL; benim payım da şu kadar.”

diye doğrudan bölme işlemine başlamaktır.

Önce bütün tereke ortaya çıkarılmalıdır.

Tereke bilinmeden saklı pay bilinmez.

Saklı pay bilinmeden de vasiyetnamenin ne ölçüde tenkis edileceği bulunamaz.

Vasiyetnamenin Tenkisi Davasında Bilirkişi Ne Yapar?

Bilirkişi incelemesinde özellikle;

• tereke aktifinin,

• borçların,

• saklı pay oranlarının,

• vasiyetnameyle yapılan kazandırmaların,

• tasarruf edilebilir kısmın,

• sabit tenkis oranının,

• bölünemez malın değerinin

doğru hesaplanması gerekir.

Ancak bilirkişinin yalnız matematik yapması yeterli değildir.

Mahkemenin ve tarafların bilirkişiye doğru hukuki veri setini sunması gerekir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2024/4467 E., 2024/5898 K. sayılı kararında çelişkili ve yanlış hukuki kabule dayalı bilirkişi raporları da eleştirilmiştir.

Vasiyetnamenin Tenkisi Davası Ne Kadar Sürede Açılmalıdır?

Türk Medeni Kanunu m.571 uyarınca tenkis davası açma hakkı;

saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle düşer.

Bu süreler hak düşürücü süredir.

Vasiyetname bakımından özellikle dikkat edilmesi gereken nokta şudur:

On yıllık süre mirasbırakanın ölümünden değil, vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren hesaplanır.

Kanun bunu açıkça düzenlemektedir.

Bir Yıllık Süre Vasiyetnamenin Açıldığı Gün mü Başlar?

Her zaman otomatik olarak değil.

Bir yıllık sürenin başlangıcı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarih ile bağlantılıdır.

Vasiyetnamenin açılması bu öğrenme bakımından son derece önemli bir olay olabilir.

Ancak somut dosyada;

• vasiyetnamenin içeriğinin öğrenildiği,

• kişinin hak sahibi olduğunu bildiği,

• saklı pay ihlalinin anlaşılabilir hale geldiği

tarih ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle süre hesabı yalnız:

“Vasiyetname şu tarihte açıldı.”

denilerek her durumda tamamlanamaz.

Ancak on yıllık mutlak süre bakımından vasiyetnamenin açılması tarihi özellikle önemlidir.

Tenkis Süresi Geçerse Hiçbir Şey Yapılamaz mı?

TMK m.571 önemli bir istisna içerir:

Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Bu nedenle yeni bir tenkis davası açma hakkının sona ermesi ile tenkis savunmasının ileri sürülmesi aynı şey değildir.

Bu ayrım özellikle vasiyet alacaklısının daha sonra vasiyetin yerine getirilmesi için dava açtığı durumlarda önem taşıyabilir.

Bir Vasiyetname İptal Edilince Eski Vasiyetname Yürürlüğe Girerse Süre Ne Zaman Başlar?

TMK m.571 bunun için de özel düzenleme içermektedir.

Bir tasarrufun iptali daha önceki bir ölüme bağlı tasarrufun yeniden yürürlüğe girmesine neden olursa, tenkis süreleri iptal kararının kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar.

Bu ayrıntı, birden çok vasiyetnamenin bulunduğu miras uyuşmazlıklarında son derece önemlidir.

Örneğin:

2020 vasiyetnamesi iptal edildiğinde
2015 vasiyetnamesi yeniden geçerli hale gelebilir.

Böyle bir dosyada süre hesabı yalnız eski vasiyetnamenin düzenlenme veya açılma tarihine bakılarak yapılamaz.

Vasiyetnamenin Tenkisinde Görevli Mahkeme Hangisidir?

Görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.

Vasiyetnamenin Tenkisinde Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Dolayısıyla vasiyet edilen taşınmazın bulunduğu yer her zaman tek başına yetkili mahkemeyi belirlemez.

Mirasbırakan İstanbul'da yerleşik olup Antalya'daki bir taşınmazı vasiyet etmişse miras hukukundaki özel yetki kuralı ayrıca değerlendirilir.

Vasiyetnamenin Tenkisinde Arabuluculuk Zorunlu mu?

Genel olarak vasiyetnamenin tenkisi davası bakımından dava şartı zorunlu arabuluculuk bulunmamaktadır.

Ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği ekonomik uyuşmazlıklar bakımından ihtiyari uzlaşma mümkündür.

Özellikle aile içinde;

• vasiyetname,

• tenkis,

• miras paylaşımı,

• muris muvazaası,

• denkleştirme

uyuşmazlıkları birlikte bulunuyorsa tek bir ekonomik çözüm paketi hazırlanması bazen uzun yargılama süreçlerini önleyebilir.

Bu konu için Miras Davalarında Uzlaşma ve Anlaşma Süreci başlıklı yazımız incelenebilir.

Vasiyetname ile Bırakılan Mal Daha Sonra Yok Olmuşsa Ne Olur?

Belirli mal vasiyetlerinde mirasbırakanın ölüm tarihinde vasiyet konusu malın tereke içerisinde bulunup bulunmadığı önem taşıyabilir.

Örneğin mirasbırakan:

“X adresindeki dairemi A'ya bırakıyorum.”

şeklinde vasiyet yapmış ancak daha sonra hayattayken bu daireyi satmış olabilir.

Bu durumda öncelikle vasiyetin konusu ve vasiyetnamenin yorumlanması gündeme gelir.

Tenkis hesabına geçmeden önce kazandırmanın ölüm tarihinde gerçekten mevcut ve ifa edilebilir olup olmadığı belirlenmelidir.

Vasiyetname ile Bırakılan Malın Ada-Parseli Değişmişse Ne Olur?

Gayrimenkullerde kadastro, imar uygulaması, tevhit veya ifraz işlemleri nedeniyle eski ada ve parsel numaraları değişebilir.

Bu durumda yalnız vasiyetnamedeki eski parsel numarasına bakılarak:

“Bu mal artık yok.”

sonucuna gidilmemelidir.

Taşınmazın tapu tedavülleri incelenerek eski taşınmazın hangi yeni ada ve parsele dönüştüğü belirlenmelidir.

Yargıtay'ın 2025 tarihli uygulamasında da tenkis hesabında güncel tapu bağlantılarının ve terekenin eksiksiz araştırılmaması sorun olarak görülmüştür.

Bu, özellikle eski tarihli vasiyetnamelerde pratik olarak önemli bir ayrıntıdır.

Vasiyetnameyle Bankadaki Para Bırakılırsa Tenkis Olur mu?

Evet, saklı pay ihlali varsa para vasiyeti de tenkis edilebilir.

Örneğin:

“X Bankasındaki bütün param A'ya verilsin.”

şeklindeki vasiyet, ölüm tarihinde mevcut banka varlıkları bakımından incelenebilir.

Ancak yine yalnız hesaptaki rakama bakılmaz.

Bütün tereke üzerinden saklı pay hesabı yapılır.

Vasiyetnameyle Şirket Hissesi Bırakılırsa Tenkis Olur mu?

Saklı pay ihlali varsa şirket payına ilişkin vasiyet de tenkis konusu olabilir.

Bu tür dosyalarda asıl güçlük çoğu zaman şirket payının gerçek ekonomik değerinin belirlenmesidir.

Şirketin yalnız nominal sermaye değeri gerçek piyasa değerini göstermeyebilir.

Bu nedenle;

• şirket varlıkları,

• borçları,

• faaliyet durumu,

• gelirleri,

• iştirakleri

gibi unsurlar değerleme bakımından önem taşıyabilir.

Vasiyetnamenin Tenkisinde En Sık Yapılan Hatalar

Vasiyetnamenin Tenkisini Vasiyetnamenin İptali Sanmak

Vasiyetname geçerli olup yine de tenkis edilebilir.

Yalnız Vasiyet Edilen Mala Bakmak

Saklı pay bütün tereke üzerinden hesaplanır.

Vasiyetnameyi Sağlararası Bağış Gibi Değerlendirmek

Vasiyetname ölüme bağlı tasarruftur. TMK m.565/4'teki özel kast sistemi vasiyetnameye aynen uygulanmaz.

Mirasbırakanın Kötü Niyetini İspatlamaya Çalışmak

Vasiyetnamenin tenkisi için mirasbırakanın saklı payları bilerek ihlal etmek istediğini ispatlamak kural olarak gerekmez.

Yasal Pay ile Saklı Payı Karıştırmak

Tenkis, yasal miras payının tamamını garanti etmez.

On Yıllık Süreyi Ölüm Tarihinden Başlatmak

Vasiyetnamelerde TMK m.571 açıkça vasiyetnamenin açılma tarihini esas alır.

Bölünemeyen Malda Tapu Paylaştırmasını Tek Çözüm Sanmak

TMK m.564 vasiyet alacaklısına özel seçim mekanizması tanır.

Eski Taşınmaz Değeriyle Sonuç Kurmak

Bölünemeyen malda karar tarihindeki değer ekonomik sonucu önemli ölçüde etkileyebilir.

Vasiyetnamenin Tenkisi Davası Açmadan Önce Ne Yapılmalıdır?

İlk olarak vasiyetnamenin tam metni incelenmelidir.

Daha sonra;

1. Vasiyetname açılmış mı?

2. Davacı saklı paylı mirasçı mı?

3. Vasiyetname iptal sebebi taşıyor mu?

4. Vasiyetname mirasçı atama mı, belirli mal vasiyeti mi?

5. Terekenin tamamı nedir?

6. Mirasbırakanın borçları nelerdir?

7. Başka ölüme bağlı tasarruflar var mı?

8. Saklı pay gerçekten ihlal edilmiş mi?

9. Bir yıllık süre ne zaman başladı?

10. On yıllık süre doldu mu?

sorularının cevaplanması gerekir.

Ancak bundan sonra tenkis miktarının hesaplanmasına geçilmelidir.

Uygulama Notu: Vasiyetnamenin Açılması Dosyasını Küçümsememek Gerekir

Vasiyetnamenin açılması işlemi çoğu kişi tarafından yalnız:

“Mahkeme vasiyeti okuyor.”

şeklinde değerlendirilir.

Oysa vasiyetnamenin açılma tarihi özellikle TMK m.571'deki on yıllık hak düşürücü sürenin başlangıcı bakımından doğrudan önem taşır.

Ayrıca vasiyetnamenin içeriğinin mirasçı tarafından ne zaman öğrenildiği bir yıllık sürenin değerlendirilmesinde önem kazanabilir.

Bu nedenle vasiyetname açıldığında:

“Daha miras paylaşılmadı, sonra bakarız.”

yaklaşımı riskli olabilir.

Uygulama Notu: İlk Soru “Vasiyetname Geçerli mi?” Olmalıdır

Bir vasiyetname dosyasında doğrudan tenkis hesabına geçmek de doğru değildir.

Öncelikle vasiyetnamenin geçerli olup olmadığı incelenmelidir.

Çünkü örneğin mirasbırakanın vasiyetname tarihinde ayırt etme gücü bulunmuyorsa veya kanuni şekil şartlarına uyulmamışsa asıl sorun tenkis değil iptal olabilir.

Bu nedenle doğru sıra çoğu dosyada:

Geçerlilik → hukuki nitelik → tereke → saklı pay → tenkis

şeklindedir.

Vasiyetnamenin nasıl düzenlenmesi gerektiği için Vasiyetname Nasıl Düzenlenir?, geçersizlik sebepleri için Vasiyetname İptali sayfalarımız incelenebilir.

Sık Sorulan Sorular

Vasiyetname saklı payı ihlal edebilir mi?

Evet. Vasiyetname geçerli olsa dahi tasarruf edilebilir kısmı aşması halinde saklı paylı mirasçılar tenkis talep edebilir.

Vasiyetname saklı payı ihlal ederse tamamen iptal mi olur?

Hayır. Tenkis kural olarak yalnız saklı payı ihlal eden bölümün azaltılmasıdır.

Vasiyetnamenin iptali ile tenkisi aynı dava mı?

Hayır. İptal vasiyetnamenin geçerliliğine, tenkis ise geçerli vasiyetnamenin saklı pay sınırını aşan kısmına ilişkindir.

İptal ve tenkis birlikte istenebilir mi?

Somut olaya göre tenkis talebi iptal talebinin kabul edilmemesi ihtimaline karşı terditli şekilde ileri sürülebilir.

Vasiyetnameyle bütün mal tek çocuğa bırakılabilir mi?

Vasiyet yapılabilir; ancak diğer saklı paylı mirasçıların saklı paylarını ihlal eden bölüm tenkise tabi olabilir.

Vasiyetnameyle mirasçı olmayan kişiye ev bırakılabilir mi?

Evet. Ancak saklı paylı mirasçıların hakları ihlal ediliyorsa tenkis gündeme gelebilir.

Vasiyetnamenin tenkisinde kötü niyet ispatlanmalı mı?

Vasiyetname ölüme bağlı tasarruf olduğundan, TMK m.565/4 kapsamında sağlararası kazandırmalarda aranan saklı payı etkisiz kılma kastının ayrıca ispatlanması kural olarak gerekmez.

Vasiyetnamenin tenkisi kaç yıl içinde istenir?

Saklı pay ihlalinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her durumda vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıllık hak düşürücü süre uygulanır.

Vasiyetname ölümden yıllar sonra açılmışsa on yıl ne zaman başlar?

TMK m.571 vasiyetnameler bakımından on yıllık sürenin başlangıcını vasiyetnamenin açılma tarihi olarak düzenlemektedir.

Süre geçerse tenkis hiç ileri sürülemez mi?

Tenkis davası açma hakkı sona erebilir; ancak TMK m.571 uyarınca tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Vasiyet edilen ev bölünemiyorsa ne olur?

TMK m.564 uyarınca vasiyet alacaklısına seçim hakkı tanıyan özel sistem uygulanabilir.

Vasiyet edilen taşınmazın bugünkü değeri mi dikkate alınır?

Saklı pay ihlali ve sabit tenkis oranının oluşturulması ile TMK m.564 uyarınca ödenecek nihai bedel aynı değerleme aşaması değildir. Bölünemeyen malın lehtarda kalması halinde karar tarihindeki değer önem kazanır.

Vasiyetnamenin tenkisi davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Genel olarak hayır.

Davaya hangi mahkeme bakar?

Görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetki bakımından önemlidir.

Sonuç

Vasiyetnamenin tenkisi davasında asıl mesele:

“Vasiyetname geçerli mi?”

sorusundan farklıdır.

Vasiyetname tamamen geçerli olabilir.

Ancak mirasbırakan geçerli bir vasiyetname ile dahi saklı paylı mirasçıların kanunen korunan bölümünü aşamaz.

Bu nedenle doğru inceleme sırası:

Vasiyetname geçerli mi? → Vasiyetnamenin hukuki niteliği ne? → Terekenin tamamı ne? → Saklı paylar ne kadar? → Vasiyetname tasarruf edilebilir kısmı ne ölçüde aşıyor?

şeklindedir.

Özellikle belirli bir taşınmazın vasiyet edildiği dosyalarda;

• sabit tenkis oranı,

• malın bölünüp bölünememesi,

• vasiyet alacaklısının seçim hakkı,

• karar tarihindeki değer

davanın ekonomik sonucunu değiştirebilir.

Bu nedenle vasiyetnamenin tenkisi:

vasiyetnameyi yok etme davası değil; mirasbırakanın iradesi ile saklı pay koruması arasındaki kanuni sınırı belirleme davasıdır.

Tenkis hukukunun genel esasları, hesaplama, sağlararası kazandırmalar ve güncel Yargıtay uygulaması için Tenkis Davası başlıklı ana rehberimiz incelenebilir.

Yazar Hakkında

Av. Mehmet Serhat Tercan

Av. Mehmet Serhat Tercan, İstanbul Barosu'na kayıtlı avukat olup Tercan Avukatlık Bürosu'nun kurucusudur.

Çalışmalarını özellikle vasiyetname uyuşmazlıkları, tenkis davaları, saklı pay ihlalleri, muris muvazaası ve miras paylaşımından kaynaklanan uyuşmazlıklar üzerinde sürdürmektedir.

Av. Mehmet Serhat Tercan hakkında daha fazla bilgi →

İstanbul / Kadıköy Ofis Bilgileri

Tercan Avukatlık Bürosu

Fenerbahçe Mah.
Fener Kalamış Cad. No:65/3
Kadıköy / İstanbul

Telefon: 0532 659 48 54

Görüşmeler randevu ile gerçekleştirilmektedir.

İletişim ve randevu →

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Vasiyetnamenin geçerliliği, saklı pay hesabı, dava süresi ve uygulanacak tenkis yöntemi somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.