Mirastan Çıkarma Nedir?

Mirastan çıkarma, Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen ve miras bırakanın belirli koşullar altında saklı paylı mirasçısını miras hakkından tamamen mahrum bırakmasına imkân tanıyan bir ölüme bağlı tasarruftur. Hukuki terminolojide bu işlem mirasçılıktan çıkarma veya ıskat olarak adlandırılır. Toplumda ise çoğu zaman “evlatlıktan red” şeklinde ifade edilir. Ancak bu ifade hukuki açıdan doğru değildir. Çünkü mirastan çıkarma işlemi aile bağını ortadan kaldırmaz; yalnızca miras hakkını ortadan kaldırır. Türk miras hukukunda miras bırakanın tasarruf özgürlüğü belirli sınırlar içindedir. Kanun, özellikle saklı paylı mirasçıların korunmasını amaçlar. Bu nedenle miras bırakan, keyfi şekilde bir mirasçıyı mirastan çıkaramaz. Mirastan çıkarma ancak Türk Medeni Kanunu’nun açıkça belirlediği sebeplerin varlığı halinde yapılabilir. Bu sebepler dışında yapılan çıkarma işlemleri çoğu durumda geçersiz sayılır ve çıkarılan kişi mirasçılık sıfatını korumaya devam eder.

Bu nedenle mirastan çıkarma, miras hukukunda hem çok güçlü hem de oldukça sınırlı bir hukuki araç olarak kabul edilir.

Mirastan Çıkarma (Iskat) Kavramının Hukuki Niteliği

Mirastan çıkarma hukuki niteliği itibariyle bir ölüme bağlı tasarruftur. Başka bir ifadeyle, miras bırakan hayattayken yaptığı bir tasarrufla belirli bir mirasçının ölümünden sonra mirastan pay alamamasını sağlar.

Bu tasarruf ancak miras bırakanın ölümüyle hüküm doğurur.

Mirastan çıkarma işlemi şu yollarla yapılabilir:

vasiyetname
miras sözleşmesi

Bu nedenle aile içinde yapılan sözlü açıklamalar veya yazılı olmayan beyanlar hukuki sonuç doğurmaz.

Mirastan çıkarma iradesinin hukuken geçerli bir ölüme bağlı tasarruf içinde açıkça yer alması gerekir.

Mirastan Çıkarma ile Evlatlıktan Red Aynı Şey midir?

Toplumda sıklıkla kullanılan evlatlıktan red kavramı hukuki bir kavram değildir.

Türk hukukunda anne veya babanın çocuğunu evlatlıktan reddetmesi şeklinde bir işlem bulunmaz.

Gerçekte ifade edilmek istenen işlem çoğu zaman mirasçılıktan çıkarmadır.

Bu nedenle şu ayrım önemlidir:

Evlatlıktan red → hukuki bir işlem değildir
Mirastan çıkarma → Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen hukuki bir tasarruftur

Mirastan çıkarılan kişi yine miras bırakanın çocuğu olmaya devam eder; yalnızca miras hakkını kaybeder.

Mirastan Çıkarma Hangi Durumlarda Yapılabilir?

Türk Medeni Kanunu’nun 510. maddesi, mirasçılıktan çıkarma sebeplerini sınırlı şekilde düzenlemiştir.

Buna göre bir mirasçı yalnızca şu iki sebepten biri mevcutsa mirastan çıkarılabilir:

Mirasçı, miras bırakan veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse
Mirasçı, miras bırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde ihlal etmişse

Kanunda sayılan bu sebepler sınırlıdır. Yani miras bırakan farklı gerekçeler ileri sürerek bir mirasçıyı mirastan çıkaramaz.

Örneğin aşağıdaki durumlar tek başına mirastan çıkarma sebebi sayılmaz:

aile içi tartışmalar
yaşam tarzı farklılıkları
miras bırakanla görüşmemek
aile içi anlaşmazlıklar

Hakim her somut olayda çıkarma sebebinin gerçekten kanunda belirtilen nitelikte olup olmadığını değerlendirir.

Ağır Suç Sebebiyle Mirastan Çıkarma

Mirastan çıkarma sebeplerinden ilki, mirasçının miras bırakana veya onun yakınlarına karşı ağır bir suç işlemiş olmasıdır.

Burada geçen ağır suç kavramı ceza hukuku açısından teknik bir kategori değildir. Yani mutlaka ağır ceza mahkemesinde yargılanan bir suç olması gerekmez.

Hakim değerlendirme yaparken şu unsurları dikkate alır:

işlenen fiilin niteliği
fiilin aile bağları üzerindeki etkisi
olayın ağırlığı
taraflar arasındaki ilişkinin durumu

Bu nedenle bazı durumlarda aşağıdaki fiiller mirastan çıkarma sebebi olarak kabul edilebilir:

miras bırakana karşı şiddet uygulamak
ağır hakaretlerde bulunmak
tehdit etmek
ciddi psikolojik baskı uygulamak
miras bırakanın malvarlığına kasıtlı zarar vermek

Ancak her suç otomatik olarak mirastan çıkarma sebebi sayılmaz. Hakim, fiilin aile bağlarını gerçekten koparacak nitelikte olup olmadığını değerlendirir.

Aile Hukukundan Doğan Yükümlülüklerin İhlali

Mirastan çıkarma sebeplerinden biri de mirasçının aile hukukundan doğan yükümlülüklerini ciddi biçimde ihlal etmesidir.

Bu yükümlülükler özellikle şu alanlarda ortaya çıkar:

bakım yükümlülüğü
yardım yükümlülüğü
sadakat yükümlülüğü
aile dayanışması yükümlülüğü

Örneğin aşağıdaki davranışlar bazı durumlarda mirastan çıkarma sebebi sayılabilir:

ağır hasta olan ebeveyni tamamen terk etmek
bakım yükümlülüğünü yerine getirmemek
miras bırakana ağır şekilde kötü davranmak

Ancak küçük kusurlar veya geçici anlaşmazlıklar mirastan çıkarma için yeterli değildir.

Hakim, ihlalin aile bağlarını gerçekten zedeleyip zedelemediğini değerlendirir.

Mirastan Çıkarma Nasıl Yapılır?

Mirastan çıkarma ancak ölüme bağlı tasarruf ile yapılabilir.

Bu nedenle miras bırakan şu yolları kullanabilir:

vasiyetname düzenlemek
miras sözleşmesi yapmak

Mirastan çıkarma işleminin geçerli olabilmesi için bazı hukuki şartların yerine getirilmesi gerekir.

Özellikle:

çıkarma sebebi açıkça belirtilmelidir
tasarruf usulüne uygun yapılmalıdır
miras bırakanın tasarruf ehliyeti bulunmalıdır

Sebep belirtilmeden yapılan mirastan çıkarma tasarrufları çoğu durumda geçersiz kabul edilir.

Mirastan Çıkarma Geçersiz Olursa Ne Olur?

Mirastan çıkarma işlemi aşağıdaki durumlarda geçersiz sayılabilir:

çıkarma sebebi hiç belirtilmemişse
belirtilen sebep gerçeğe aykırıysa
sebep kanunda sayılan hallerden biri değilse
miras bırakanın tasarruf ehliyeti yoksa
vasiyetname usule uygun yapılmamışsa

Bu durumda çıkarılan mirasçı mirasçılıktan çıkarma işleminin iptali için dava açabilir.

Mahkeme, çıkarma sebebinin gerçekten mevcut olup olmadığını deliller çerçevesinde inceler.

Mirastan Çıkarma İptal Davası

Haksız şekilde mirastan çıkarılan kişi mirasçılıktan çıkarma işleminin iptali davası açabilir.

Bu davada ileri sürülebilecek başlıca iddialar şunlardır:

çıkarma sebebinin gerçeğe aykırı olması
çıkarma sebebinin kanuna uygun olmaması
miras bırakanın ehliyetsiz olması
tasarrufun hile, hata veya baskı sonucu yapılması

Türk Medeni Kanunu’na göre ispat yükü mirastan çıkarma işleminden yararlanan mirasçılara aittir.

Bu nedenle diğer mirasçılar, çıkarma sebebinin gerçekten mevcut olduğunu mahkemede ispat etmek zorundadır.

Mirastan Çıkarma Sonrası Miras Payı Ne Olur?

Mirastan çıkarılan kişi mirasçı sıfatını kaybeder.

Bu nedenle:

saklı pay dahil tüm miras hakkını kaybeder
miras paylaşımına katılamaz

Eğer miras bırakan başka bir düzenleme yapmamışsa çıkarılan mirasçının payı sanki miras bırakandan önce ölmüş gibi diğer mirasçılar arasında paylaştırılır.

Mirastan Çıkarılan Kişi Hangi Davaları Açamaz?

Mirastan çıkarılan kişi mirasçı sıfatını kaybettiği için mirasçılara özgü bazı davaları açamaz.

Bunlar arasında özellikle şunlar bulunur:

tenkis davası
muris muvazaası davası
denkleştirme talepleri
vasiyetnamenin iptali

Bu davaların açılabilmesi için mirasçı sıfatı gerekir.

Bu nedenle çıkarılan kişinin bu davaları açabilmesi ancak ıskatın iptal edilmesiyle mümkündür.

Yargıtay Kararlarında Mirastan Çıkarma

Yargıtay kararları mirastan çıkarma konusunda bazı önemli ilkeleri ortaya koymuştur.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, mirastan çıkarma sebeplerinin varlığına ilişkin tespit davası açılamayacağını belirtmiştir. Çünkü mirastan çıkarma yalnızca ölüme bağlı tasarruf ile yapılabilir.

Bir diğer Yargıtay kararında ise ıskatın iptali davalarında ispat yükünün çıkarma işleminden yararlanan mirasçılara ait olduğu açık şekilde vurgulanmıştır.

Bu kararlar, mirastan çıkarma işlemlerinin mahkemeler tarafından sıkı şekilde denetlendiğini göstermektedir.

Mirastan Çıkarma ve Miras Uyuşmazlıkları

Mirastan çıkarma çoğu zaman tek başına ortaya çıkmaz. Çoğu miras uyuşmazlığında şu davalarla birlikte gündeme gelir:

muris muvazaası davaları
saklı pay ihlalleri
vasiyetname iptali
tenkis davaları
miras paylaşım uyuşmazlıkları

Bu nedenle mirastan çıkarma, miras hukukunda stratejik sonuçları olan bir tasarruf niteliği taşır.

Sonuç

Mirastan çıkarma, miras bırakanın tasarruf özgürlüğünün en güçlü araçlarından biridir. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Kanunun öngördüğü şartlar gerçekleşmeden yapılan mirastan çıkarma işlemleri geçersiz sayılabilir ve çıkarılan kişi mahkeme kararıyla yeniden mirasçılık statüsünü kazanabilir. Bu nedenle mirastan çıkarma işlemleri ve buna karşı açılacak davalar, miras hukukuna ilişkin teknik kuralların ve delil değerlendirmesinin dikkatle yürütülmesini gerektiren uyuşmazlıklardır.

UYARI VE HATIRLATMA - SORUMSUZLUK BEYANI

Web sitemizde yer alan bu ve benzeri bilgiler öneri, tavsiye veya hukuki mütalaa değildir. Yazarımız veya büromuz bu sitede yer alan çözümlere, bilgilere, metinlere veya yayınlara dayanılmasından, kullanılmasından hareketle zarara uğranmasından dolayı sorumluluk kabul etmez. Hukuki bilgilendirme yazılarımızın izinsiz kullanılması, kopyalanması ve çoğaltılması halinde tüm yasal haklarımız saklıdır.

mirasçılıktan çıkarma, mirastan ıskat, mirastan men, mirasçılıktan çıkartma avukat, evlatlıktan red, mirastan çıkarma avukat